EREĞLİNİN 126 YILLIK DEMİRYOLU HİKÂYESİ...
Araştırmacı-Yazarımız Sefai BARAN, Ereğlinin bugüne kadar bilinmeyen demiryolu hikayesinin üzerindeki sis perdesini aralıyor
Haber giriş tarihi : 03-04-2015 | 12 : 11 36
Haber güncelleme tarihi : 03-04-2015 | 12 : 11 36
DEMİRAĞLAR YURDU KUŞATIRKEN
Farkında mısınız bilmem?
Bazen, yalçın kayaları delen makine sesleri, Bazen de nasırlı ellerin vurduğu balyoz ve kazma sesleri yankılanıyor doğudan batıya, kuzeyden güneye tüm Anadoluda
Örümcek ağı gibi çelik raylarla buluşuyor yurdun her yanı. Sabah güneşini aratmayan demir ağlarlar, bir kez daha ışıldıyor Cumhuriyetin ilk yıllarındaki gibi
Tren, nostalji olmaktan çıkmanın ötesine geçerek yeniden ayrıcalıklı ve aranan ulaşım aracı oluyor şimdilerde. Yarım asır öncesi gibi gururlu ve sevinçli
Saatte 30 km hızla giden trenlerin yerini 250 km hıza sahip, yüksek güvenlikli, son derece rahat ve konforlu trenlere bıraktı. Hatta şimdilerde Ankara-İstanbul arasında saatte 400 km hıza uygun demiryolunun yapımından söz ediliyor.
İnsan yaşamında büyük kolaylıklar ve konfor sağlayan demiryolu hizmetlerinden Ereğlililerin de ne zaman faydalanacağını sorgulamak herkesin hakkı olsa gerek.
EREĞLİ, DEMİRAĞLARA NEDEN UZAK KALDI?
Ancak buraya gelmeden önce bir bölümü sahildeki yürüyüş parkurunun altında yatan demiryoluyla Ereğlinin ilişkisinin tarihsel süreç içersinde hangi evrelerden geçtiğini, ucunun nereye kadar vardığını bilmek gerekiyordu.
Buradan yola çıkarak yola çıkarak, az gittik uz gittik derken baktık ki tam 126 yıl geriye Osmanlı Dönemine kadar gitmişiz.
Zengin taşkömürü yataklarına sahip Ereğlinin demiryoluyla bir şekilde bir şekilde başkentlere bağlanması stratejik önem taşıyordu. Bu nedenle Anadolu topraklarında ilk demiryolu hamlesini 1856 yılında İzmir-Aydın hattıyla başlatan Osmanlı Döneminde de Ereğli demiryolu hep konuşuldu, tartışıldı, projelendirildi, ancak bir türlü hayata geçirilemedi.
Osmanlı, Ereğliye demiryolu planlanıyor
İzmir-Aydın hattının imtiyazının 1856 yılında İngilizlere verilmesiyle başlayan Anadolu topraklarında ilk demiryolu serüveni, İzmir-Kasaba(Turgutlu), Şark(Rumeli) Demiryolu ve Haydarpaşa-İzmit hattıyla devam eder.
1889 yılına gelindiğinde, Osmanlı Nafia Nezareti tarafından hazırlanan ve 3 devrede inşa edilmesi planlanan Anadolu-Bağdat hattının yapımına Osmanlı Anadolu Demiryolları Kumpanyası adıyla kurulan Alman Şirketi tarafından başlanır.
Haydarpaşa-İzmit arası 1873 yılında inşa edilmiş olduğundan İzmitten başlayacak planın 1. Devresinde; Samsun-Amasya-Sivas, İzmit-Ankara-Diyarbakır ve Halep-Diyarbakır ve Adapazarı-Ereğli hattı,
2. Devresinde; Bursa-Bozüyük, Eskişehir-Kütahya-Konya, Sivas-Kayseri ve Diyarbakır-Bağdat hattı,
3. Devresinde ise; Basra-Bağdat ve Trablus-Humus-Antakya hattının yapımı yer alıyordu.
Yani Adapazarı-Ereğli Demiryolu, planın 1. Devresinde İzmit-Ankara Demiryolunun şube hattı (kolu) olarak yapılacaktı.
Bu demiryolu inşa edilirse, 1848 yılından itibaren kömür işletmeciliğinin yapıldığı Ereğli Kömür Havzasına ulaşılacak, enerji başta olmak üzere birçok alanda kullanılabilen kıymetli taşkömürü madeni Osmanlının başkenti İstanbula kolaylıkla getirilmiş olacaktı.
Rusların tehdidi Almanları korkuttu!
Ancak, İstanbulun Karadeniz, İç ve Doğu Bölgelerine demiryolu hattı ile bağlanması halinde bu bölgelerdeki Osmanlı savunma gücü ve hâkimiyetinin artması, iktisadi kalkınmanın hızlanarak, Osmanlı mallarının Avrupa pazarlarına girecek olması İngiltere ve Fransanın yanı sıra Rusyayı da rahatsız etti. Zira hattın yapımı ile Rusların Akdenize inme planını da suya düşürecekti.
Bu nedenlerle Rusya, hattın yapımına çok büyük tepki gösterdi. Kuzey demiryolu yüzünden Rusya ile karşı karşıya gelmek istemeyen Almanlar, Eskişehir-Kütahya-Konya hattının yapımına koyuldular.
Almanların derdi Bağdata ulaşmak!
Almanların
kuzey ve doğu hatları yerine güney hatlarını tercih etmesi; yapım kilometre başına para alıyor olmaları, coğrafi açıdan inşa kolaylığı ve en kısa süre içinde Bağdat-Basraya ulaşma hedefleri için de uygundu. . Nitekim Alman dışişleri yetkililerinden Mühlberg, bu durumu şöyle özetliyordu: Biz Rusların önünde diz çökerek, demiryolu hatlarımızı Bağdata kadar döşeyebiliriz.
Bu yüzden Anadolu-Bağdat hattının yapımını üstlenen Alman Şirketi, Rusların tehdidine boyun eğerek, Ankaranın doğusuna geçmediği gibi hattın bir kolu olan Adapazarı-Ereğli demiryoluna yapmaya da yanaşmadı.
Diğer yandan Alman Şirketi, Osmanlı ile yaptığı sözleşme gereğince inşa edeceği demiryolu hatlarının her iki yanındaki 20 kilometrelik alanda maden arama ve işletme imtiyazına sahipti.
Oysa aynı yıllarda Ereğli Havzasındaki kömür madenleri Fransızlar başta olmak üzere birçok yabancı şirketler tarafından işletiliyordu. Bu nedenle Adapazarı-Ereğli demiryolunu inşa etmek Alman Şirketi açısından fazla kâr getiren bir iş olmayacaktı.
Ereğliye demiryolunun yapılmamasının faturası ağır oldu
Osmanlı Döneminde, barış yıllarında çeşitli nedenlerle Ereğliye demiryolunu bağlamak mümkün olmadı. Memleketin tek taşkömürü havzası Ereğli ile İstanbul arasında denizden başka ulaşım hattı olmayışının bedeli ise çok ağır oldu.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Zonguldaktan İstanbula kömür taşıyan gemilere Rus donanmasının izin vermedi. Zonguldak-Ereğli kömürü ile çalışan İstanbulun elektrik ihtiyacının karşılandığı Silahtarağa Elektrik Santrali durma noktasına, dolayısıyla Osmanlı başkenti İstanbul karanlığa gömülme tehlikesi ile karşı karşıya geldi.
Çare olarak, İstanbul-Kilyos yakınlarındaki Ağaçlı linyit kömürlerini işletmeye açılması ve buradan çıkarılan kömürleri Silahtarağa santraline taşımak üzere demiryolunun yapımı gündeme geldi.
Bu amaçla, Osmanlı askeri birlikleri tarafından Silahtara-Ağaçlı arasında Haliç-Karadeniz Sahra Hattı adıyla güç şartlarda 62 kilometrelik dekovil demiryolu inşa edilmek zorunda kalındı. (İlerleyen zaman içinde işlerliğini yitirdiğinden ortadan kaybolan hattın kültürel mirasın ortaya çıkarılması ve turizme kazandırmak amacıyla yeniden ortaya çıkarılması için projeler yürütülmektedir.)
Ereğliye demiryolu başka bahara
Hülasa, Ruslar başta olmak üzere Fransız ve İngilizlerin engellemeleri, Almanların kimseyle kavga etmeden en karlı hatları inşa ederek, en kısa sürede Planın 3. Devresinde yer alan Bağdat ve Basraya ulaşmak istemeleri yüzünden Osmanlı Döneminde Ereğlinin demiryolu defteri kapanmış oldu.
Cumhuriyet Döneminde Ereğlinin Demiryolu hikâyesi gelecek bölümde
Kaynakça
1-Türkiye Taşkömürü Kurumu,Tarihçe
2-Dr. Mustafa ALBAYRAK, Osmanlı Alman İlişkilerinin Gelişimi ve Bağdat Demiryolunun Yapımı, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarih Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM) , Cilt: VI, Ankara, 1995, s.138.
3-Yrd. Doç. Dr. İsmail Yıldırım, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı 35, Cilt: XII, Temmuz 1996
4-Kâğıthane-Kemerburgaz Dekovili-Kent ve Demiryolu,29Ağustos 2011
Haber :
ETİKETLER : Yazdır
